\
Een ruimte om te aarden
Interview Alphabets of Flesh
Nilay Ceber is geboren en opgegroeid in de Schilderswijk in Den Haag. Ze is opgeleid als theatermaker en -docent en is een van de oprichters van The Need for Legacy, een stichting die zich inspant voor een inclusieve Nederlandse theatergeschiedenis.
Nilay: “Mijn ouders zijn geboren in Turkije, vlak bij de grens met Azerbeidjan en Iran. Ze zaten als kinderen bij elkaar in de klas. Toen mijn moeder vijf was, ging mijn opa als gastarbeider naar Den Haag. Zeven jaar later kwam hij terug om zijn gezin op te halen. Mijn andere opa vertrok als gastarbeider naar Bielefeld in Duitsland. Mijn vader ging op zijn dertiende in het Hilton Hotel in München werken en woonde vanaf toen al op zichzelf.
Mijn moeder is op haar negentiende met mijn vader getrouwd. De familie van mijn vader was bang dat hij met een Duitse zou trouwen en huwelijkte hem daarom uit aan mijn moeder. Uiteindelijk hebben mijn ouders wel liefde voor elkaar gevonden, mede omdat mijn vader mijn moeder de ruimte gaf om te studeren.”
Een plek van vroeger
“Mijn moeder praat liefdevol en paradijselijk over haar geboortedorp. Ze woonden in een huisje van klei en hadden dieren en een perenboom. Ze vertelt romantisch hoe ze zwommen in de rivier, naar school liepen met de ezel en kleren maakten van zelf geplukte katoen. Ze heeft een melancholisch verlangen naar wat voorbij is en vindt het erg dat iedereen nu zo materialistisch is, terwijl zij vroeger al blij was met een spelletje van stenen. Mijn vader daarentegen sprak bijna nooit over vroeger. Hij zei: ‘Het was gewoon een dorp. Hier is het beter.’”
Turkije
“Turkije is geen makkelijk land. Het langste dat ik er ben geweest, is bijna drie maanden achter elkaar. Ik wilde aanvankelijk niet terug naar Nederland, maar liep steeds meer tegen zaken aan waar ik me niet in kon vinden, zoals de politiek, vrouwenrechten en de ontkenning van bepaalde bevolkingsgroepen. Er zit veel spanning in het land. Daar word ik verdrietig van. Ik zou wat willen doen aan de armoede en ongelijkheid, maar tegelijkertijd is het een arrogante gedachte dat ik iets zou kúnnen betekenen. Het is zo’n complex probleem.
Wat ik ook lastig vind, is dat mensen die al lang die niet meer in Turkije wonen toch hun stemrecht behouden. Zij stemmen vaak vanuit een nationalistisch gevoel op een bewind waar ze zelf niet onder hoeven te leven. Maar hoe wil je bepalen voor de vrijheid van een ander als je er zelf niet woont? Toch is het logisch dat je meer gaat vasthouden aan je eigen cultuur wanneer je als ‘de ander’ wordt gezien. Als je in Nederland gediscrimineerd wordt, bijvoorbeeld omdat je gecontroleerd wordt in de supermarkt, denk je eerder dat je in Turkije wél volwaardig bent.”
Thuis
“Waar ik me thuis voel? Bij m’n moeder op schoot. Thuis is voor mij niet een land, het zijn altijd plekken. Thuis zit in momenten van geluk. Dat kan echt overal zijn en ik kan het ook voelen in mensen, ook als ik ze nog maar net heb ontmoet. Ik voel me vaker niet thuis dan wel, maar daardoor voelen die momenten van thuis echt speciaal. Dan voel ik vlinders in mijn buik en ontspanning tegelijkertijd. Thuis zit voor mij ook in geuren. Als ik in Turkije het vliegtuig uitstap en dan die warme, benauwde geur in mijn gezicht krijg, dat is thuis.
Ik heb altijd een rijke fantasie gehad en als kind speelde ik het liefst in mijn eigen bubbel. Mijn moeder heeft me geleerd om te aarden. Daarom trek ik bijvoorbeeld bijna altijd mijn schoenen uit als ik ergens binnenkom. Door je een ruimte eigen te maken, voelt het vanzelf als een thuis.”
Imploderen
“Als ik ergens gepassioneerd over ben of mijn mening vertel, ga ik harder en sneller praten. Witte mensen ervaren dat vaak als defensief. Als ik me echter niet thuis voel in een gesprek, slik ik veel dingen in en implodeer ik. Dat is wat mijn ouders ook deden: je heel snel aanpassen als je je onveilig voelt, als een kameleon. Van Glenn Helberg, een transculturele psychiater, heb ik geleerd dat veel mensen van kleur dat doen. Dat komt mede door de vooroordelen die veel witte mensen nog steeds hebben. Door die ongelijkwaardigheid bespreekbaar te maken, wat ik onder andere doe met The Need for Legacy en door me persoonlijk uit te spreken als ik me onterecht behandeld voel, hoop ik zaken beetje bij beetje te veranderen.”